۱۵ دانشمند زن که باید بشناسید (قسمت ۲)

برای قرن‌ها زنان سهم عمده‌ای در پیشبرد علوم مختلف داشته‌اند، ولی در بسیاری موارد زمان زیادی لازم بوده تا کشفیات و موفقیت‌های علمی آنها به رسمیت شناخته شود.

علاوه بر این بسیاری از کتاب‌ها و منابع  موثق دانشگاهی موفقیت‌های این زنان را نادیده گرفته‌اند. در واقع افراد کمی هستند که بتوانند بیش از دو یا سه دانشمند زن را نام ببرند! در اینجا با پانزده زن دانشمند آشنا می‌شویم که در رشته‌های علمی خود روزنه‌های جدیدی گشوده‌اند، از تعیین اندازه جهان تا رمزگشایی ژنتیک، این زنان برای همیشه دید ما نسبت به دنیا را تغییر داده اند.

در قسمت یک “۱۵ دانشمند زن که باید بشناسید” به معرفی زنانی سخت کوش و دانشمند پرداختیم، درادامه با بیتلاگ همراه باشید تا بیشتر با این زنان آشنا شویم.

Barbara_McClintock_(1902-1992)

Barbara McClintock

۸- باربارا مک‌کلینتاک (۱۹۰۲ – ۱۹۹۲)

وقتی متخصص سیتوژنتیک آمریکایی باربارا مک‌کلینتاک، اولین دوره های آموزشی‌اش را در دانشگاه گیاه شناسی کرنل به سال ۱۹۲۱ می‌گذارند، بلافاصله شیفته دنیای ژنتیک شد و از همانجا فهمید باقی زندگی‌اش را در این راه صرف خواهد کرد.

در سال ۱۹۴۸  او کشف کرد، بخش‌هایی از کد ژنتیکی ذرت می‌توانند موقعیت خود را در کروموزوم تغییر دهند ولی از آنجایی که دانشمندان اعتقادی به جهش ژنی نداشتند، او با پاسخ‌های «متعجبانه و حتی خصومت آمیز» دیگر محققان مواجه شد. با این حال او به تحقیقاتش ادامه داد اگرچه وی در سال ۱۹۵۳ از انتشار مقالاتش خودداری کرد.

این مورد تا سال‌های دهه ۱۹۶۰ ادامه یافت، یعنی زمانی که دیگر محققان در زمینه ژنتیک پی به ماهیت کشفیات پیشگامانه مک‌کلینتاک برده بودند. در سال ۱۹۸۳، مک‌کلینتاک به نخستین زنی تبدیل شد که موفق به دریافت جایزه نوبل (به صورت غیر انفرادی) در زمینه پزشکی شد. وی یک‌بار گفته بود، بزرگ‌ترین خرسندی‌اش این است که موفق به کشف رازی شده که دیگران نمی‌دانستند.

وی زمانی گفته بود:

«اگر می‌دانید در مسیر درست قرار دارید، اگر به این دانسته درونی‌تان دست یافته‌اید، بنابراین هیچ‌کس نمی‌تواند شما را بازدارد. مهم نیست دیگران چه می‌گویند.»

Rachel-Carson

Rachel Carson

۹- راشل کارسون (۱۹۰۷ ۱۹۶۴)

هنگامی که زیست‌شناس دریایی آمریکایی، راشل کارسون، کتاب بهار خاموش را منتشر کرد، او نه تنها به خطر استفاده از آلاینده‌های زیست‌محیطی توجه داشت بلکه به جنبش‌های مدرن هوادار محیط زیست هم کمک کرد.

کارسون حرفه‌اش را در اداره خدمات شیلات و حیات‌وحش ایالات‌متحده شروع کرد، ولی بعد از انتشار مقالات و کتاب‌های متعددی در زمینه زندگی اقیانوسی که به‌شدت محبوب شد، تمام‌وقتش را صرف نوشتن کرد. وقتی کتاب معروف او یعنی بهار خاموش به سال ۱۹۶۲ منتشر شد، با وجودی که همزمان در حال مبارزه با سرطان سینه بود، انتقاد شدیدی را متوجه استفاده از صنایع شیمایی کرد و قویاً در مقابل این رویه ایستاد.

حتی پس از مرگ راشل کارسون، کتاب او همچنان عموم مردم را به مسئله محیط‌زیست و مسائل  سلامت عمومی علاقه‌مند می‌کرد. در عرض چند سال، دولت ریچارد نیکسون سازمان حفاظت از محیط زیست را تشکیل داد. از کتاب بهار خاموش، کارسون، همیشه به‌عنوان یکی از بانفوذترین کتاب‌های غیر داستانی قرن بیستم نام برده می‌شود.

Rita_Levi-Montalcini_bandw

Rita Levi-Montalcini

۱۰- ریتا لوی مونتالچینی (۱۹۰۹ – ۲۰۱۲)

قبل از اینکه ریتا لوی مونتالچینی حتی بتواند تحصیلاتش را به اتمام برساند، این زن یهودی ایتالیایی با محدودیت‌هایی در زندگی حرفه‌ای خود از سوی فاشیست‌ها و قوانین ضد سامی مواجه شده بود.

زمانی هم که جنگ جهانی دوم آغاز شد، او تصمیم گرفت تا در ایتالیا باقی بماند و  آزمایشگاهی در خانه‌اش بسازد و بتواند به کارش ادامه دهد. بعد از پایان جنگ، ریتا لوی به آمریکا رفت جایی که او و همکارش عامل رشد عصبی، پروتئینی که وظیفه‌اش تنظیم رشد سلول‌ها بود و نقش بسیار مهمی در پیشرفت سلول‌های توموری ایفا می‌کرد را کشف کردند.

به هر حال، تقریباً سی سال طول کشید تا کشف او به‌طور کامل توسط جامعه علمی به رسمیت شناخته شود و پس از آن به وی جایزه نوبل پزشکی اعطا شود. در زمان مرگ لوی او پیرترین برنده جایزه نوبل لقب گرفته بود، و اولین برنده نوبلی بود که بیش از ۱۰۰ سال زندگی کرد.

e6726c8b534bea56d715591b31918186

Dorothy Hodgkin

۱۱- دوروتی هاجکین (۱۹۱۰ – ۱۹۹۴)

شیمیدان انگلیسی، دوروتی هاجکین یکی از پیشگامان زمینه کریستالوگرافی اشعه ایکس بود، روشی که به دانشمندان امکان مطالعه ساختار سه بعدی مولکول‌ها را می‌داد. فعالیت‌های وی در زمینه تصدیق ساختار مولکولی پنی‌سیلین و ویتامین ب ۱۲، به سال ۱۹۶۴ برای او جایزه نوبل شیمی را به ارمغان آورد. تا به امروز او تنها زن انگلیسی است که موفق به دریافت جایزه نوبل علوم شده است.

وی باعث مشخص نمودن ساختار سلول انسولین شد، ساختار پیچیده‌ای ولی مولکولی حیاتی که تا قبل از کشف به‌صورت یک راز باقی‌مانده بود. در سال ۱۹۶۹، سی و پنج سال بعد از اینکه وی برای نخستین بار نمونه انسولین کریستالی را دریافت و با وجود بیماری آرتروز رماتیسمی که وی را ملزم به استفاده از صندلی چرخ‌دار می‌کرد، هاجکین بالاخره موفق شد، این ساختار را تأیید کند.

وی باقی عمر خود را صرف همکاری در زمینه تحقیقات مربوط به انسولین و همچنین صحبت برای آگاهی رسانی در مورد دیابت کرد.

Chien-shiung_Wu_(1912-1997)_(3)

Chien-Shiung Wu

۱۲- چین شیونگ وو (۱۹۱۲ ۱۹۹۷)

چین شیونگ وو در چین متولد شد، اما بنا به پیشنهاد یکی از مشاورانش در سال ۱۹۳۶ برای حضور در دانشگاه میشیگان برای دریافت دکترای خود در رشته فیزیک هسته‌ای به آمریکا فرستاده شد.

با این حال وقتی متوجه شد زنان در دانشگاه میشیگان حق ورود از قسمت ورودی جلو را ندارند، تغییر عقیده داد و به دانشگاه کالیفرنیا رفت. به‌عنوان بخشی از پروژه منهتن در طول جنگ جهانی دوم، او به توسعه فرایند جداسازی اورانیوم به ایزوتوپ‌های مختلف یاری رساند.

شهرت او بیشتر به خاطر آزمایش Wu است، این قانون فرضی فیزیکی حفاظت از برابری نام داشت. آزمایش‌های او راه را برای همکاران او برای دریافت جایزه نوبل فیزیک در سال ۱۹۵۷، هموار کرد و کمیته نوبل سهم او را در این کشفیات را نادیده گرفت.

در اواخر دوره کاریش، خانم وو، با صراحت در مورد تبعیض جنسی به صحبت می‌پرداخت. او در سمپوزیومی به سال ۱۹۶۴ پرسید:

«تعجب می‌کنم، آیا اتم‌های کوچک و هسته، یا علائم ریاضی و یا مولکول‌های DNA اولویتی مردانه و یا رفتاری زنانه دارند؟»

Gertrude_Elion

Gertrude B. Elion

۱۳- گرترود بی الیون (۱۹۱۸ – ۱۹۹۹)

گرترود الیون زیست‌شیمی و داروشناس آمریکایی، بعد از مرگ پدر بزرگش بر اثر سرطان تصمیم گرفت زندگی‌اش را وقف پزشکی کند، وی در آن زمان ۱۵ سال داشت.

او موفق به ادامه تحصیل در مقاطع کارشناسی و کارشناسی ارشد شد اما هرگز دکترای رسمی خود را به اتمام نرساند، چرا که او شروع به کار تمام‌وقت کرده بود. با این حال او در همکاریش با جرج اچ هیچینگز در باروز ولکام (در حال حاضر گلاکسو)، موفق به اختراع نخستین درمان برای سرطان خون و اولین داروی تضعیف‌کننده سیستم ایمنی برای پیوند عضو شد. وی حتی پس از سال ۱۹۸۳، به نظارت بر آزمایشگاه‌ها، نظارت بر توسعه AZT، اولین دارو برای درمان ایدز ادامه می‌داد.

وی، هیچینگز  و سر جیمز به لک به صورت مشترک موفق به دریافت جایزه نوبل پزشکی در سال ۱۹۸۸، به دلیل  فعالیت‌هایشان در ایجاد اصول جدید درمانی با دارو شدند.

شاید بتوان عزم راسخ او را در این نقل قول خلاصه کرد:

«به دیگران اجازه ندهید شما را نا امید کنند و یا به شما بگویند نمی‌توانید کاری بکنید. در دوران من گفته می‌شد، زنان به آزمایشگاه شیمی نمی‌روند، من هیچ دلیلی برای چرایی چنین کاری نمی‌بینم.»

Rosalind_Franklin

Rosalind Franklin

۱۴- روزالیند فرانکلین (۱۹۲۰ – ۱۹۵۸)

وقتی روزالیند فرانکلین عکس ۵۱ را در سال ۱۹۵۲ گرفت، نخستین عکس از DNA، نمی‌دانست او به مرکز مجادلات علمی تبدیل می‌شود.

این شیمیدان انگلیسی، کسی بود که در واقع چگونگی ساختار DNA را کشف کرد، اما جیمز واتسون و فرانسیس کریک، که در آن زمان بر روی شناسایی ساختار DNA کار می‌کردند، نسخه‌ای از عکس اشعه ایکس کریستالوگرافی او را بدون اجازه برداشتند و باهم به اشتراک گذاشتند.

عکس خانم فرانکلین به آنها اجازه داد تا شکل یک مارپیچ دوگانه DNA را به اثبات برسانند، به هر حال، این دو در مقاله‌ای در مورد کشف خود منتشر کردند تنها در پاورقی به فرانکلین اشاره کردند.

در حالی که واتسون، کریک و موریس ویلکینز  در سال ۱۹۶۲، جایزه نوبل را برای کمک به علم دریافت کردند، فرانکلین به علت سرطان چهار سال قبل در سن ۳۷ سالگی در گذشته بود و واجد شرایط دریافت این جایزه نبود. با توجه به کمک‌های فرانکلین برای گشودن راز DNA، وی نادیده گرفته شد، به ویژه در مدارس، داستان او یکی از مشهورترین و فاحش‌ترین نمونه‌های یک دانشمند زن است که اعتبارش به دلیل تبعیض جنسی انکار شده است.

Tharp_&_Heezen

Marie Tharp

۱۴- ماری تارپ (۱۹۲۰ – ۲۰۰۶)

زمانی که ماری تارپ متولد شد، صفحات تونیکی به عنوان نظریه دیوانه‌وار تلقی می‌شد، ولی او ثابت کرد شکاکان در اشتباه‌اند. ترسیم گر نقشه آمریکایی که معروف‌ترین نقشه علمی را برای نخستین بار از کف اقیانوس ترسیم کرد.او دارای مدرک کارشناسی ارشد در زمین شناسی و ریاضی است. ولی برای ۱۸ سال اولیه همکاری‌اش با بروس هیزن برای ترسیم نمودار کف اقیانوس، محدود به رسم نقشه بود، چرا که زنان اجازه نداشتند با کشتی اقیانوس‌پیمایی که به جمع آوری داده‌ها می‌پردازند، سفر کنند.

او به طور مستقل از منابع اطلاعاتی دیگر برای ایجاد نمودار دقیق خود بهره گرفت، نمودارهایی که وجود پشته میانی اقیانوس اطلس، شواهد روشنی از تکتونیک صفحه‌ای و رانش قاره را نشان می‌دادند.

نقشه‌های تارپ منجر به درگرفتن بحث‌های داغی شد، اما تارپ تنها به کارش ادامه داد. وی در آن زمان نوشت:

«واقعیت کلیشه‌ای وجود دارد که می‌گوید، یک تصویر ارزش هزاران کلمه را دارد و دیدن آن فرد را باورمند می‌کند. من خیلی مشغولم، بگذارید بقیه با هم مشاجره کنند.»

Jane_Goodall_2015

Jane Goodall

۱۵- جین گودال (۱۹۳۴)

در زمانی که همه دانشمندان زن را  بیش از حد شکننده و عاطفی برای تحقیقات میدانی می‌دانستند، جین گودال ثابت کرد همه در اشتباه به سر می‌برند.

نخستی شناس انگلیسی به‌عنوان نخستین متخصص در زمینه شامپانزه‌ها با ۵۵ سال مطالعه در دنیای وحشی پارک ملی گمب استریم در تانزانیا مطرح شد. گودال اولین شخصی بود که رفتار استفاده از ابزار (چیزی که پیش از آن تصور می‌شد، تنها مختص انسان‌هاست) در شامپانزه‌ها را کشف کرد.

وی مشاهده کرد، شامپانزه‌ها برای شکار موریانه‌ها از چوب بهره می‌گیرند. گودال همچنین در زمینه حفاظت از محیط زیست و حیوانات فعالیت می‌کند.

به همان اندازه که فعالیت‌های او مهم بوده‌اند، او الهام بخش نسل‌هایی از زنان در عرصه علم بود. رؤیای او برای سفر به آفریقا در کودکی خنده‌دار بود.

به گفته او:

«چراکه ما هیچ پولی نداشتیم، چراکه آفریقا قاره سیاه بود و چراکه من یک دختر بودم.»

حال، همه در مورد زن جوانی صحبت می‌کنند، که برای همیشه دیدگاه ما به انسان را تغییر داده است.

قسمت یک ۱۵ دانشمند زن که باید بشناسید.

منبع

۰
علمی ۱۱ فروردین ۱۳۹۵ فرید کریمی