آیا اینترنت رؤیای خودش است؟! +زیرنویس فیلم

یادداشتی در مورد فیلم “بنگر و ببین، اوهام جهان متصل” ورنر هرتسوک.

هرتسوک که چند دهه قبل به عنوان یکی از مهم‌ترین فیلم سازان موج نوی آلمان ظهور کرد، در خلال دو دهه اخیر بیشتر مشغول ساخت فیلم‌های مستند بوده است، فیلم‌هایی که از نظر وی تفاوتی با آثار داستانی‌اش ندارند. او بیش از هر فیلم‌ساز دیگری سینمای مستند را معنا کرده، سینمایی که باید قادر به گفتمان فلسفی، شاعرانه و انسان شناسانه و به یک رؤیا شبیه باشد. هرتسوک که به انتخاب موضوع‌های خاص، دست نخورده و البته عجیب شهرت دارد، این بار سراغ اینترنت رفته است.

نام فیلم: بنگر و ببین، اوهام جهان متصل (۲۰۱۶ Lo & Behold, Reveries of the Connected World)“

ژانر: مستند، علمی

محصول: ایالات متحده آمریکا

کارگردان و نویسنده: ورنر هرتسوک

بازیگران: ورنر هرتسوک (راوی)، لئونارد کلینراک، باب کان، تد نلسون، جک لاکمن، سباستین ترون، کوین میتنیک، لارنس کراوس، لوسین والکویتز، سم کوری، ایلان ماسک و…

سال انتشار: ۲۰۱۶

مدت زمان : ۹۸ دقیقه

خلاصه داستان: ورنر هرتسوک کارگردان افسانه‌ای سینما این بار سری به دنیای اینترنت، رباتیک، هوش مصنوعی و به طور کلی تکنولوژی زده است. همان‌طور که از هرتسوک بر می‌آید، این مستند دیدنی چیزی فراتر از چند مصاحبه سردستی با بزرگان علم و تکنولوژی در مورد اینترنت است، بلکه هرتسوک در “بنگر و ببین…”، به تأثیر وجودی اینترنت و سویه‌های مختلف آن می‌پردازد.

در فیلم‌های هرتسوک همیشه احساس وحشت و نگرانی وجودی در مقابل طبیعتی مخوف و دست‌نیافتنی مطرح است، هرتسوک فیلم‌سازی فوق‌العاده ماجراجو است، او احتمالاً تنها فیلم‌ساز تاریخ است که در هفت قاره جهان فیلم ساخته، از رود آمازون عبور کرده، سراسر قطب جنوب را پیموده، به جنگل‌های آلاسکا و قعر آتشفشان‌های دوزخی رفته، هدف گلوله قرار گرفته ۱ و یک کشتی بخار ۳۴۰ تنی را از روی یک کوه عبور داده است.

این بار هرتسوک در سیری طبیعی به اینترنت رسیده، دنیای مرموز و ناشناخته‌ای که حتی بهترین داستان‌های علمی تخیلی ما هم به آن اشاره‌ای نکرده‌اند.

روایت هرتسوک از راهرو نفرت‌انگیزی در دانشگاه کالیفرنیا، لس‌آنجلس شروع می‌شود، جایی که به گفته راوی (خود هرتسوک با لهجه و تن صدای مرموز همیشگی، گویی سردی ژرمنی لهجه هرتسوک، می‌خواهد کنجکاوی پرهیجانش را پنهان کند) حالا دیگر به مکانی مقدس بدل شده است.

لئونارد کلینراک، پیشگام اینترنت و یکی از طراحان آرپانت است که داستان مخابره نخستین پیغام اینترنتی را به موسسه استنفورد، به مشاهده نخستین علائم خشکی توسط دیدبان کشتی کلمب تشبیه می‌کند. البته این کاشفان عصر مدرن دیگر نتوانسته فریاد بزنند و پیغام خود را به دوستانشان برسانند، بلکه کامپیوتر موسسه استنفورد قبل از دریافت حرف آخر پیغام خراب شده بود. آن پیام “Lo” بود که با خرابی دستگاه فرستاده نشد، ولی در تلاش‌های بعدی، موفق به رساندن پیام کامل “Log”شد.

کلینراک، در مورد این پیغام ناقص می‌گوید:

 “آیا ما می‌توانستیم، پیغامی موجزتر، قوی‌تر و پیش‌گویانه تر از ببین داشته باشیم؟”

احتمالاً خیر. بعد از این هرتسوک سراغ تئوریسین و فیلسوف معروف، تد نلسون می‌رود، مبدع اصطلاحاتی مانند، ابرمتن، ابر رسانه و همچنین پروژه مشهور زاندو. اگرچه بسیاری از ایده‌های نلسون از جمله، پروژه مشهورش ناتمام باقی مانده‌اند، اما ایده‌های او به شکل گرفتن ایده شبکه جهانی وب و دیگر ایده‌های پیرامون اینترنت و کامپیوتر کمک بسیاری کرده است.

مصاحبه شونده‌ی بعدی هرتسوک، متخصص روباتیک و مدرس موسسه استنفورد، سباستین ترون خالق شرکت یوداسیتی (موسسه‌ای برای آموزش رایگان) است.

ترون از قابلیت ویژه ماشین‌هایی با هوش مصنوعی می‌گوید که امکان یادگیری همزمان را دارند.

اما شکوه نت، خیلی زود به پایان می‌رسد و ما وارد روزهای تاریک نت می‌شویم. هرتسوک با خانواده کاتسوراس که قربانی کنجکاوی‌های رذیلانه اینترنتی شده‌اند، دیدار می‌کند. نیک دختر کوچک خانواده که قرار است، برای درمان تومور مغزی به پزشک مراجعه کند، در تصادفی جان می‌سپارد و عکس‌هایی از بدن بدون سر او تقریباً بلافاصله وارد اینترنت می‌شود.

خانم کاتسوراس می‌گوید:

نمی‌دانستم چنین انحراف وحشتناکی در انسان‌ها می‌تواند وجود داشته باشد.

کاتسوراس حتی پا را فراتر از این می‌گذارد و به ما (مخاطبان) می‌گوید، اینترنت مظهر ضد مسیح و روح شیطان است. بنابراین بدیهی است، هرتسوک علاقه‌ای به نشان دادن، عکس‌های نیکی ندارد.

البته این از کارگردانی که پس از شنیدن صدای تیموتی (مردی که توسط خرس خورده شده بود) مخاطبانش را از شنیدن صدای قربانی نگون‌بخت جداً بر حذر می‌کند، چندان غیر قابل پیش بینی نیست.

با این تفاسیر نباید تصور کنیم، هرتسوک یک تکنولوژی گریز (به معنای کلاسیک) است، هرتسوک خود دلباخته اکتشافات باورنکردنی، پیش‌بینی‌های عجیب و ماجراجوایی های بی‌حدوحصر است، ولی با این وجود، می‌دانیم که هرتسوک اسمارتفون ندارد، از کاربران مشتاق اینترنت (مگر برای جستجوی‌ها سطحی و ایمیل) هم نیست و بر عکس به جای آن دوستانه توصیه می‌کند، به جای غرق شدن در اینترنت، به دنیای خیال‌انگیز کتاب‌ها پای بگذاریم ۲ او پرشورانه از ما درخواست می‌کند، قبل از اینکه گرداب جادویی تکنولوژی همه را با خودش ببرد، کمی فکر کنیم.

هرتسوک همچنین در این بین سؤال اساسی را مطرح می‌کند، درست است که تکنولوژی اخلاقیات ندارد، اما ما انسان‌ها در جوامع انسانی داریم؟

آیا ما به‌عنوان یک گونه (انسان)، مهارت‌ها و چارچوب‌های اخلاقی که لازمه‌ی مقابله با تکنولوژی که در حال پیشرفتی سریع‌تر از ما هستند، را آموخته‌ایم؟

سفر هیجان‌انگیز هرتسوک با سفر به شهر گرین بنک در غرب ویرجینیا، خانه تلسکوپ رادیویی پیچیده‌ای که سیاه چاله‌ای را در کهکشان راه شیری کشف کرده، ادامه پیدا می‌کند. هرتسوک ما را به تماشای زاهدانی مدرن می‌برد، کسانی که گویی تکنولوژی از آنها متنفر است!

بعد از این با هرتسوک به دیدار ستاره‌شناس لوسیان والکوویچ می‌رویم. والکوویچ از توفان‌های خورشیدی عظیم می‌گوید، و ما با والکوویچ همراه می‌شویم که می‌گوید:

“ما خوش‌شانس هستیم که چیزی به بزرگی رویداد کارینگتون در زمان تکنولوژی مدرن اتفاق نمی‌افتد.”

اگر گفته‌های والکوویچ چندان قانعتان نکرده باشد، احتمالاً گفته‌های کیهان‌شناس لارنس کراوس به فکر فرو می‌بردتان. کراوس می‌گوید:

“اگر یک توفان خورشیدی رخ می‌داد و اطلاعات جهان را از بین می‌برد، تمدن مدرن فرو می‌پاشید!

بله جهان تکنولوژیک مدرن ما می‌تواند با جرقه‌ای فروپاشیده شود؛ وقتی شرکتی ماشینی (با هوش مصنوعی) با ضریب هوشی ۵۰۰ توسعه دهد، چه بر سر کارگرهایی می‌آید که با ورود این ماشین‌ها بیکار شده‌اند؟

وقتی نخستین دانشمندان با روش کریسپر ژن‌های انسان را اصلاح کنند، اگر نتایج آن چندان دلخواه نباشد، چه کسی می‌تواند عواقب سنگین چنین چیزی را بپذیرد؟ وقتی افرادی کنترل ماشین‌ها را در دست گیرند و در همان حال دیگران به آن‌ها خدمت کنند، چه اتفاقی رخ خواهد داد؟

بله همه ما به خوبی از امکانات جادویی تکنولوژی آگاهیم، از هوش مصنوعی تا ژنتیک و اینترنت چیزها، تکنولوژی سریع‌تر از همیشه در حال حرکت است و امکانات فوق‌العاده‌ای را برای ما مهیا خواهد کرد.

در آینده‌ای نه چندان دور، شبکه‌های خود آموخته می‌توانند سرطان را درمان کنند.

ربات‌ها می‌توانند، وظایف کوچک و بی ارزشی که انسان‌ها نمی‌خواهند انجام دهند را به عهده بگیرند. ظرف چند سال آینده، ممکن است ما انرژی‌های تجدید پذیر نامحدود و باتری‌هایی داشته باشیم که هفته و ماه‌ها بدون شارژ کار کنند.

اما عواقب ناخواسته‌ی این تکنولوژی‌ها چیست؟ آیا ما در حال احضار شیاطین هستیم؟ ما به‌عنوان انسان‌ تمایل داریم تکنولوژی راهکاری برای همه چیز داشته باشد، درحالی‌که به سختی به پیامدهای انسانی، اخلاقی و اجتماعی آن توجه می‌کنیم.

مصاحبه‌های منهدم‌کننده هرتسوک یکی پس از دیگر سر می‌رسند. کوین میتنیک، معروف‌ترین هکر جهان از ضعف سیستم‌های امنیتی می‌گوید، اینکه هکری در اندازه‌های خود میتنیک شاید بتواند به سیستم فوق پیشرفته نوراد دسترسی پیدا کند و با راه اندازی موشک‌های بالستیک قاره‌پیما فاجعه‌ای انسانی را رغم بزند.

هرتسوک بعد از این سراغ یک شخصیت هرتسوکی اصیل می‌رود، ایلان ماسک، رؤیاپردازی دیوانه، ماسک با ایده‌های جاه‌طلبانه‌اش، دست کمی از فیتزکارالدو و آگیره ندارد!

در واقع، یکی از مضمون‌های مشترک همه فیلم‌های هرتسوک، رؤیاپردازان هستند. از رؤیا پردازی‌های دیتردنگلر در “دیتر کوچولو باید پرواز کند” تا رؤیا پردازی‌های دیوانه‌واری همچون رؤیاهای آگیره در “آگیره خشم خدا”، فیتزکارالدو در “فیتزکارالدو” و تیموتی تریدول در “مرد گریزلی” و حتی رؤیاپردازان باستانی در “غار رؤیاهای فراموش‌شده”. هرتسوک زمانی در مورد مردی که سیزده تابستان را در میان خرس‌های گریزلی به سر برده بود، گفته بود:

“ما به خاطر انگیزه و لجاجت این مرد، باید او را تحسین کنیم، مهم نیست تا چه حد ایده‌های او اشتباه بوده‌اند.

البته این بدین معنی نیست که هرتسوک نسبت به لطمات چنین رؤیاپردازی‌های دیوانه‌ای بی‌تفاوت است، بلکه او باور دارد، هر سفری به جهانی ناشناخته، سفری به دنیای تخیل و رؤیا است که شایسته تحسین است. با این منطق او، بسیاری از مسافران (به دنیای رؤیاها) به پیشرفتی درونی دست‌یافته‌اند، حتی آنهایی که موفق نشده‌اند به مقصد برسند، آنها عمیق‌تر و مستقیماً به رؤیاهای خود گام نهاده‌اند.

مورد دیگر اینکه، رویاپردازان هرتسوک، اغلب تاجر هستند، آرمان جویانی ظاهرا عاقل که با کسب و کار خود به دنبال چشم اندازی مخرب و دیوانه وار هستند. با این تعاریف، ایلان ماسک،بی‌شک مستعدترین شخصیت برای مصاحبه با هرتسوک (و حتی تبدیل‌شدن به مضمون مستندی مجزا) است. هرتسوک در زمان مصاحبه با شخصیت ایده آلش هیجان‌زده می‌شود، و می‌گوید، حاضر است، داوطلب سفر بدون بازگشت به مریخ شود! وقتی صحبت از سرنوشت گونه ما انسان‌ها، می‌شود، ماسک می‌گوید:

“به‌ندرت رؤیاهای خوب را به خاطر می‌آورم، بلکه تنها کابوس‌هایم را به خاطر می‌آورم.

ما انسان‌ها باید کره زمین را رها کنیم تا زنده بمانیم!

ماسک توضیح می‌دهد، هر اتفاقی از فجایع طبیعی (مانند توفان‌های خورشیدی در اینجا و فوران آتشفشان‌ها در پروژه اخیرش فیلم “درون دوزخ”) تا هوش مصنوعی می‌تواند، منجر به نابودی تمدن شکننده ما شود، بنابراین، ما انسان‌ها باید کره زمین را رها کنیم تا زنده بمانیم. این چشم‌اندازی از سرنوشت جمعی ما است که در آن تکنولوژی همزمان باعث نابودی و همین‌طور نجات ما می‌شود  هر دو اینها همزمان هراس‌انگیز و شوق‌انگیز هستند. این نگاه تاریک و روشن هم از مضمون‌های مورد علاقه هرتسوک است که در آن رؤیاپردازی تجسمی از مالیخولیای آلمانی- واگنری “امید و مرگ” است، جایی که خیال‌پردازان هرتسوکی مشتاقانه با پشت کردن به همه، به‌سوی جهان آینده می‌روند.

و سر انجام جمله مشهور ورنر هرتسوک:

آیا اینترنت رویای خودش را می بیند؟

این سؤال بزرگی است. در واقع اکنون باید بپرسیم، آیا ما واقعاً به‌صورت واضح رؤیاهایمان را در اینترنت می‌بینیم؟ آیا اینترنت تجسمی از جهان ماست؟ تا چه حد خود را در اینترنت می‌بینیم؟ و مهم‌تر از همه، اینترنت به کجا می‌رود؟ برای پاسخ به این سؤال احتمالاً باید منتظر آینده بمانیم!

دانلود زیرنویس فیلم Lo & Behold, Reveries of the Connected World:

این زیرنویس با تلاش تیم بیتلاگ تهیه شده است، امیدواریم که از آن راضی باشید.

دانلود زیرنویس

پی نوشت‌ها

  • ورنر هرتسوک در سال ۲۰۰۶ در هنگام مصاحبه با منتقد بی‌بی‌سی مارک کرموند هدف گلوله تفنگ بادی یک مهاجم ناشناس قرار گرفت. هرتسوک با وجودی که متوجه خونریزی خود (از ناحیه کشاله ران) شد، چندان واکنشی نشان نداد. با توجه به اینکه مدت‌زمان زیادی از ساخت فیلم مرد گریزلی (۲۰۰۵) نمی‌گذشت، احتمال اینکه مهاجم ارتباطی به این فیلم هرتسوک داشته باشد، چندان دور از ذهن نیست. در این مورد مهاجم می‌توانسته از دوستان و نزدیکان تیموتی بوده باشد که از نمایش فیلم مرد گریزلی به خشم آمده بود و یا شاید هم از دوستداران خرس‌های گریزلی.
  • اشاره به جمله‌ای از تازه‌ترین کتاب ورنر هرتسوک “راهنمایی برای سرگشتگان: مجموعه‌ای از گفتگوها با پل کرونین”:«تمدن از این زخم‌های عمیق رنج می‌برد، چراکه فروشندگان عمده کتاب خواندن را برای جامعه معاصر تبدیل به چیزی مطرود شده کرده‌اند.»
  • نقل‌قولی از ایلان ماسک، وی در خلال سمپوزیومی که سال ۲۰۱۴ درام آی تی برگزار شد، گفته بود: “فکر می‌کنم ما باید خیلی در مورد هوش مصنوعی محتاط باشیم. اگر درست حدس زده باشم، این یکی از بزرگ‌ترین تهدیدات موجود است، شاید ما باهوش مصنوعی در حال احضار شیاطین باشیم.”
  • ایلان ماسک، اواخر سپتامبر امسال در خلال کنفرانس بین‌المللی فضانوردی در مکزیک از طرح بزرگش برای استعمار مریخ خبر داد. طرح بزرگ او “تبدیل انسان به گونه‌ای چند سیاره‌ای” بود.  ماسک در خلال سخنرانی‌اش در این کنفرانس گفته بود، دو راه پیش روی انسان است، ماندن در زمین و تسلیم انقراض شدن، و یا استعمار سیارات دیگر. وی استدلال کرد، مریخ با توجه به نزدیکی به زمین و همچنین شباهتش به سیاره ما، بهترین گزینه است.
  • ورنر هرتسوک نقل‌قول مشهور کارل فون کلاوزویتس تئوریسین و نظریه‌پرداز نظامی پروسی عصر ناپلئون:”آیا جنگ رویای خودش را می‌بیند؟” را به اینترنت تعمیم داده است.
۰
تکنولوژی علمی فیلم ۲۹ آذر ۱۳۹۵ فرید کریمی